Reinaert de Vos

002 Reinaert de vos  Er zijn weinig boeken die na ruim zeven eeuwen nog worden herdrukt

002 Roman.de.renart.2 Jacquemart Gilée Renart le Nouvel

Miniatuur van Jacquemart Hesdin, ca. 1400

 Op donderdag 15 november j.l. werd in kasteel Radboud in Medemblik een wonderschoon boekje gepresenteerd over ‘De schelmenstreken van Reinaert de Vos’. Je moet wel lef hebben om een zeven en een halve eeuw oud verhaal opnieuw uit te geven. Stijn Streuvels schreef al vol schroom in zijn bewerking van Reinaert de Vos van 1909:

002 Reinaert de vos jpeg

Tekening van Gustaaf van de Woestijne in ‘Reinaert de Vos’ door Stijn Streuvels in de uitgave uit 1920

‘Tot mijne verontschuldiging, omdat ik het eerbiedweerdig, oude stuk durfde aanraken, breng ik in, dat mijn eenig doel was: de lezing ervan voor de groote menigte te vergemakkelijken’. Wolfgang von Goethe aarzelde lange tijd voor hij zich aan zijn bewerking waagde van de in 1794 verschenen ‘Reineke Fuchs in zwölf Gesängen’. De verhalen van de vos zijn vele malen verteld en gebruikt. Shakespeare pikte enkele van de hoofdpersonen. Mary Tourtel maakte gebruik van de verhalen voor haar ‘Rupert Bear’(Bruintje Beer). De ondeugende vos kwam voor in talloze kinderboeken en figureerde in stripverhalen zoals Suske en Wiske. Het was allemaal geen belemmering voor Koos Meinderts om een geheel eigentijdse bewerking te maken. Achttien verhalen, met mooie en originele tekeningen van achttien bekende illustratoren in een volmaakte vormgeving. Hoe zat het ook alweer met die Reinaert.

002 Fuchs.margin_(MMW10F50_f6r)_detail utrechts getijdenboek ca 1450 marge

Margetekening, Utrechts handschrift ca. 1450

Een zekere Willem, ‘die vele bouke maecte’, schreef omstreeks 1260 de verhalen van de vos op in twee kolommen zonder illustraties. Het boek is helaas verloren gegaan, maar er zijn kopieën bewaard gebleven, onder meer als deel van het befaamde ‘Comburgse handschrift’ uit circa 1400, dat wordt bewaard in de Württembergische Landesbibliothek in Stutgartt en dat nu digitaal te raadplegen is. Wie Willem was, weten we niet. Hij werd vermeld als de schrijver van ‘De reizen van Madoc’, de belevenissen van de kroonpretendent uit Wales, maar dat boek is helaas verloren gegaan. Willem was waarschijnlijk een geestelijke of wellicht een stadsschrijver. Hij was in ieder geval

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Monument in Sluis

vaardig met de pen en maakte een vertaling/bewerking van de Franse ‘Le Roman de Renart’. Waarschijnlijk woonde hij in Hulst of omgeving, omdat in het verhaal plaatsen uit de buurt van die stad aan de orde komen. In Hulst is men erg ingenomen met de middeleeuwse schrijver van een bestseller. Bij de Gentpoort staat een beeld van Reinaert op weg naar het hof van koning Nobel. Op de markt is een beeldengroep van de Belgische beeldhouwer Chris Ferket, genaamd: ‘Als de vos de passie preekt ….’ We zien de vos met zes eenden.

‘Van den Vos Reinaerde’ was een epos, waarin de vos en alle dieren om hem heen, menselijke trekken vertonen. De vos liegt en bedriegt en neemt de dieren bij de neus. Ze komen allemaal bijeen voor de rechterstoel van  Koning Nobel en beklagen zich over het gedrag van de vos. Grimbeert de das, Bruin de beer, Isegrim de wolf, Cantecleer de haan

002 Reintje_van_der_Schalk editie v kinderen 1890

Kinderboek uit 1890

enz. Stuk voor stuk hebben zij een klacht over het gedrag van de vos. Het verhaal op rijm, werd in de middeleeuwen voorgelezen in kastelen en stadhuizen, op kermissen en markten. De toehoorders lagen krom van het lachen, want zij begrepen alle ondeugende toespelingen op edelen en geestelijken van hun tijd. De latere versies zijn vaak in gekuiste vorm, zeker in de 19de en 20ste eeuwse kinderboeken. Jammer genoeg zijn de verhalen van de vos ook misbruikt in de nazi periode, als propaganda tegen de Joden. De vos Reinaert heeft het allemaal overleefd en in de achttien verhalen van Koos Meinderts is hij weer springlevend. Het is een feest om te zien hoe de achttien illustratoren ieder op geheel eigen wijze de verhalen interpreteren.

002 RP-P-OB-201.475 Reintje de Vos. Plaat II, E. Ille, 1843 - ca. 1920

19de eeuwse centsprent 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s