De dood van freule Judith

002 RP-P-1937-285   Freule Judith ging zo te keer tegen de Franse bezetters, dat het haar leven kostte

In de morgen van 22 november 1799 werd freule Judith van Dorth op een boerenkar naar een weiland naast de Joodse begraafplaats in Winterswijk gebracht. Daar stond een vuurpeloton te wachten. Er was een kuil gegraven en er stond een kist klaar. Op een commando klonken schoten. De freule viel op de grond. Ze werd opgetild en in de kist gesmeten. De arme vrouw was zwaar gewond, maar leefde nog. De verblufte soldaten zagen hoe zij een arm boven de kist uitstrekte. Haastig stapte een soldaat dichterbij en loste het genadeschot, waarbij haar japon in de brand vloog. Wat was er gebeurd. 

002 RP-P-1937-285 De executie van de freule van Dorth, 1799, Reinier Vinkeles (I), 1800 - 1808

De executie van de freule 

Judith van Dorth (1747-1799) was een wilde meid. Een kind van onstuimige ouders. Haar moeder had een keer de deur van de slaapkamer van haar man ingeramd met een bijl. Haar vader had de onhebbelijke gewoonte om uit het raam op voorbijgangers te schieten. Judith ging als jonge meisje naar een stift, een klooster waar meisjes van arme adel een strenge opvoeding kregen. Later ging ze naar een kostschool en kwam toen wonen op het kasteel van haar ouders. Daar kwam regelmatig een huisvriend van de familie over de vloer, de advocaat Engelbert Crookceus. Tussen het 19-jarig meisje en de veel oudere advocaat groeide een romance, die zo ver ging dat Engelbert in de nacht het

002 vrijheidsboom

De Patriotten plantten tegen de zin van de freule een Vrijheidsboom op haar terrein 

meisje opzocht in haar slaapkamer. In een kasteel met personeel blijft niets geheim. De ouders kwamen dan ook achter de nachtelijke ontvangsten van hun dochter. Hun woede was groot. Judith kreeg huisarrest, maar ze bleef doorgaan met heimelijke ontmoetingen met haar minnaar. Engelbert stelde voor zijn geliefde te schaken en bovendien flink wat van de kostbaarheden uit het kasteel mee te nemen. De twee werden gesnapt en de gevolgen waren niet mis. Judith werd ondergebracht in een particulier verbeterhuis in Delft, ze werd bovendien onterfd. Na verloop van tijd zakte de woede en Judith werd weer naar huis gehaald. Een paar jaar later overleed een rijke tante en Judith en haar broer Gerrit

002 Harreveld

Kateel Harreveld

erfden een fiks bedrag. De twee besloten 1788 samen te gaan wonen op kasteel Harreveld bij Lichtenvoorde. Een jaar later kochten ze het kasteel. Het stel maakte enorme ruzies met elkaar waarbij hun geschreeuw door het kasteel klonk, maar toch konden ze niet zonder elkaar. Inmiddels waren de tijden veranderd. In Frankrijk brak in 1789 de Revolutie uit. Er ging een siddering door Europa. De bevolking in Nederland viel uiteen in Fransgezinden en Oranjeklanten. In 1795 trokken de Fransen over de bevroren rivieren, stadhouder Willem V vluchtte met zijn gezin vanuit Scheveningen naar Londen. Judith en Gerrit werden hun land en functies ontnomen, waardoor ze in geldnood raakten. In 1799 leek er verandering in de zaak te komen. In Noord-Holland landde een legertje Engelsen met de bedoeling de Fransen te verjagen. Baron van Heeckeren maakte van de gelegenheid gebruik om vanuit Duitsland binnen te vallen met een groep

002 NG-140-2 Leren damesschoen, gedragen bij de executie van freule Johanna Magdalena Catharina Judith van Dorth tot Holthuysen, anoniem, in of voor 1799

De schoenen die de freule droeg tijdens haar executie worden bewaard in  het Rijksmuseum.

soldaten in een poging de vesting Bredevoort te veroveren. Er ging zelfs het gerucht dat de jonge prins van Oranje zou volgen. Freule Judith was in alle staten. Ze liet de oranje vlag uitsteken op het kasteel en reed rond in een rijtuig versierd met oranje linten. Onderweg moedigde ze de oranjegezinden aan en schold de patriotten stijf. Dat zou haar duur komen te staan. De Engelsen en de Duitsers werden het land uitgejaagd en Judith werd in Arnhem voor het gerecht gedaagd in Winterswijk. Ze werd beschuldigd van verraad en opruiing. In de nacht voor haar executie schreef ze een brief aan burgemeester C.C. Stumpf van Aalten:

002 afscheidsbrief van Dort

 

Mijn Waarde Vriend Ik bedank uw zeer voor alle Vriendelijkheid aan mijn bewezen in dit leven. Ik schrijf  om 4 uuren, dus 7 uuren voordat mij het [leven], door een kogel zal benomen worden. De reijs van Groenlo etc. is oorzaak van mijn Dood. Ik vind in dezelve een verzoend God, troost mijn Ongelukkige Broeder die mij tot in de Dood benauwd. Weest zo goed en zegt een Eeuwig Vaarwel aan alle mijn bekenden. J.M.C.J. van Dorth.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s