Het dramatisch einde van Walter Spies

001 Walter_spies001In 1942 kwamen 419 onschuldige burgers om, onder wie Walter Spies.

001 Walter

Walter Spies op Bali

WALTER SPIES

Walter Spies was een begaafd, veelzijdig kunstenaar met een groot gevoel voor schoonheid en harmonie, wiens levensloop evenwel voor een belangrijk deel zou worden bepaald door oorlogen en revoluties. Spies werd op 15 september 1895 in Moskou geboren als zoon van een vooraanstaande Duitse familie van kooplieden. Walter groeide op in Rusland, maar volgde vanaf 1910 een gymnasiumopleiding in het Duitse Dresden. Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog maakte hem in augustus 1914 plotseling tot vijand van zijn geboorteland Rusland. Hij werd met andere mannen met een Duitse nationaliteit, geïnterneerd. Spies bracht de oorlogsjaren door in Sterlitamak in de Oeral, waar hij gefascineerd raakte door de niet-westerse culturen van Tataren, Basjkieren en andere nomadische volken. Na de Russische Revolutie kwam hij na allerlei omzwervingen in West-Europa – zijn familie had zich inmiddels in Berlijn gevestigd – in contact met het werk van de Franse schilder Rousseau (Le Douanier), waarmee hij in zijn eigen schilderkunst direct een grote verwantschap voelde. Hij nam ook kennis van het sensationele fotoboek van de Duitse arts Gregor Krause over Bali, dat in 1921 uitkwam. Zijn verlangen om het mysterieuze Oosten te zien werd nog versterkt toen hij in 1923, naar aanleiding van een expositie van zijn werk in het Stedelijk Museum in Amsterdam kennis maakte met de Javaanse cultuur in het Koloniaal Museum. (Nu Tropenmuseum).

001 fef2b89a-a21f-46a7-8d86-e52ae08f4a0a-735x400

Nog in datzelfde jaar monsterde Spies in Hamburg aan als matroos op een schip met bestemming Nederlands-Indië. Via introducties van Nederlandse vrienden kreeg hij daar begin 1924 een aanstelling als kapelmeester in de kraton van de sultan van Yogyakarta. Na in de tussenliggende jaren al eerder met Bali kennis gemaakt te hebben, besloot Spies zich er in 1927 blijvend te vestigen als zelfstandig kunstenaar. Aanvankelijk woonde hij in een paviljoen in het paleis van de kunstminnende Tjokorde Gede Rake Sukawati, 001 585329d0036b2.imagepunggawa van Ubud. Later bezat hij eigen huizen in Campuan en Iseh.

Spies werd hier spoedig de centrale figuur in de westerse kolonie van kunstenaars en wetenschappers, met klinkende namen als Colin McPhee, Beryl de Zoete, Margaret Mead, Miguel Covarrubias en Rudolf Bonnet. Ze waren allen in die  jaren voor korte of langere tijd op Bali neergestreken.

Hoewel Spies ook thuis was in andere takken van kunst, wijde hij zich in de Oost voornamelijk aan de muziek en de schilderkunst. In Yokyakarta zag hij kans de toonzetting van het gamelan orkest van de sultan gelijk te stellen met de westerse orkestje van de sociëteit, zodat ze samen melodieën konden spelen. Op Bali maakte hij de choreografie van de ‘Apendans’, zoals die nog altijd voor de toeristen001 Hamid 1923 wordt opgevoerd. Wie zijn vroege schilderwerk ziet, begrijpt onmiddellijk dat hij zich verwant voelde met de Balische schilders. Zijn schilderijen uit de jaren voordat hij naar Indië vertrok, hebben zowel het anekdotische van Chagall als het naïeve van Rousseau. Zijn kermis- en dorpsgezichten bevatten een veelheid aan figuren in afwijkend perspectief, terwijl zijn landschappen van een mystieke dromerigheid zijn. De eerste op Java en Bali gemaakte doeken verschillen van onderwerp, niet van karakter, met zijn vroege werk. Naarmate hij zich verdiepte in de cultuur van Bali benaderden zijn doeken in thematiek en opzet steeds meer de traditionele Balische schilderkunst.

001 duitsers_ss-van-imhoff

K.P.M. stoomschip Van Imhoff 

In 1940 herhaalde zich de geschiedenis. Als Duitser werd Spies, net als ander onderdanen van de As-landen, geïnterneerd. Eerst in een kamp op Java op het eilandje Onrust bij Batavia en nadien in Noord-Sumatra. Kort voor de Japanse bezetting werd hij op 18 januari 1942 op transport gesteld. Met het KPM schip Van Imhoff werd hij met enkele honderden medegevangen afgevoerd met bestemming Ceylon. De volgende dag werd de Van Imhoff aangevallen door een Japans vliegtuig en getroffen door een bom. De bemanning ging in de reddingsboten en liet de gevangenen achter in het ruim. Enkele uren later zonk het schip. Walter Spies en vierhonderd anderen kwamen jammerlijk om  het leven.

001 traditional-balinese-dance-kecak-bali-uluwatu

Walter Spies maakte de choreografie van de Keçak, de vermaarde kikkerdans 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s