Hollandse held in Rusland

VKb Jan Hendrik van Kinsbergen, anon  Een Nederlander verwierf triomf in de strijd tegen de Turken 

De strijd tussen het Russische- en Osmaanse Rijk om de Krim en de toegang tot de

Catherina-de-grote-625x468

Catharina de Grote 

Middellandse zee was al begonnen onder Iwan de Verschrikkelijke (1530-1584). Catharina de Grote (1729-1796) wilde voorgoed een einde maken aan de telkens weer oplaaiende strijd met de Turken. Zij had bekwame mannen nodig om de vloot te leiden en ging op zoek in Nederland en vond een man zoals ze nodig had: Jan Hendrik van Kinsbergen, geboren in een militair gezin.

Jan Hendrik van Kinsbergen werd op 1 mei

Kinsbergen Elburg 006

Jan Hendrik als kind

1735 geboren in het garnizoensstadje Doesburg. Zijn vader was van Duitse afkomst, maar tijdens een duel in Wenen had hij een meerdere gedood. Het was militairen ten strengste verboden om te duelleren en daarom was de oude Kinsbergen die toen nog Johann Heinrich Ginsberg heette, naar Nederland gevlucht, waar men ervaren militairen goed kon gebruiken. Het gezin Ginsberg, in Nederland werd de naam verbasterd tot Kinsbergen, telde behalve moeder Petronella ten Nuyl, vier zoons, waarvan Jan Hendrik de oudste was. De tweede zoon sneuvelde in Pruisische dienst. De derde overleed in Batavia en de vierde koos voor een zelfde carrière als zijn oudste broer, maar zou het lang zo ver niet schoppen.

Jan Hendrik was een uitzonderlijk kind. Hij smeekte zijn vader al op negenjarige leeftijd

jan-hendrik-van-kinsbergen als kapitein gekleed door Gelderse Roos

Van Kinsbergen in het museum in Elburg gekleed als kapitein door de ‘Gelderse Roos’ 

om mee te mogen vechten. Het gezin verhuisde van de ene garnizoensplaats naar de andere. Toen hij daartoe de leeftijd had bereikt volgde hij in Groningen een opleiding voor ingenieur en nam tegelijkertijd zonder dat zijn ouders het wisten les bij een ervaren zeeman, in navigatie en andere nautische vaardigheden. Hoewel zijn vader hem graag volgens de traditie van de familie een carrière in het leger had zien maken, ging het verlangen van Jan Hendrik uit naar de zee. Een tochtje naar Vlissingen, waar hij de herinneringen zag aan Michiel de Ruyter, deed hem beseffen dat hij in diens voetsporen wilde treden. Later zou hij de portretten van zeehelden als Tromp en de Ruyter aan de wand van zijn scheepshut hangen. Zijn vader zag in dat zijn zoon niet te weerhouden was van een carrière op zee. “Jongen! Gij gaat het zeegat uit!”, zou hij tenslotte hebben uitgeroepen. Jan Hendrik groeide op tot een stoere kerel van ruim 1.80 meter, hetgeen lang was in zijn tijd. De Amsterdamse regent Jean Deutz zou hem later als volgt beschrijven: “Hij is van een reisige, goede, gezonde, sterkgespierde en geheel niet onbevallige gestalte; deftig in houden en gebaarden (houding en gebaar); heeft een groot blauw doordringend oog, vriendelijke mond en imposeerend, en teffens inneemend voorkoomen”.

Kinsbergen_2 Charles Howard Hodges

Van Kinsbergen geschilderd door Charles Howard Hodges

Met dat imponerend voorkomen en ‘blauw doordringend oog’ had hij gezag bij zijn ondergeschikten en trok hij de aandacht van de vrouwen, hoewel hij pas trouwde toen hij 51 jaar was. Hij had een aangeboren gevoel voor takt en diplomatie en bewoog zich als een vis in het water aan de hoven van prinsen, koningen en keizers.

Op 21 jarige leeftijd voer hij uit als adelborst op het schip Weststellingwerf. Er werd koers gezet naar de Middellandse Zee om de Marokkaanse kapers, die voortdurend de Nederlandse koopvaarders lastig vielen, een lesje te leren. Van meet af aan onderscheidde Kinsbergen zich – later zou hij zich Van Kinsbergen noemen – door veel aandacht te schenken aan de opleiding en training van de zeelui. Na terugkeer overwoog hij even om dienst te nemen bij de VOC, maar omdat onder bevel van zijn broer een VOC schip aan de grond was gelopen, lag de naam Kinsbergen op dat moment niet zo goed bij de heren bewindhebbers. Jan Hendrik maakte toen een plotselinge ommezwaai in zijn carrière, die bepalend zou zijn voor zijn toekomst. Hij had gehoord dat Catharina de tsarin van Rusland bekwame zeelui zocht en

Ivan_Constantinovich_Aivazovsky_-_Battle_of_Çesme_at_Night Aivazovsky Gallery, Feodosia Krim

Slag bij Çesme geschilderd door Ivan Constantinovich Aivazovsky. (Aivazovsky Gallery, Feodisia, Krim)

hij nam onder haar dienst. Hij pikte snel de Russische taal op en kreeg het bevel over een regiment Don-Kozakken. Hij was bijzonder ingenomen met de vechtlust en het uithoudingsvermogen van de Kozakken en onderwierp hen aan een strak regiem. Hij kreeg de leiding over een Russische vloot en versloeg tot twee keer toe de Turken op verrassende manier. Hij volgde namelijk niet de gebruikelijke gevechtsorde door in linie aan te vallen, maar voer rechtstreeks af op de voorste Turkse schepen, richtte grote schade aan en bracht daardoor de vijand in verwarring. Jan Hendrik werd gevierd en geprezen. Men noemde hem de held van de Zwarte Zee. Hij werd ontvangen door de tsarina en overladen met eerbewijzen, bovendien ontving

Mustafa3

Sultan Mustafa III

hij een groot jaargeld. In juni 1774 werden de Turken definitief verslagen bij Kozludzha. Een maand later werd er vrede gesloten na twee eeuwen van strijd. Van Kinsbergen keerde terug naar Nederland als ridder, en passant werd hij op de terugweg in Berlijn ontvangen door Frederik de Grote. Terug in Nederland was hij een graag geziene gast. In zijn prachtige Russische uniform liet hij zich overal fêteren. Hij werd ontvangen aan het stadhouderlijk hof in Den Haag en kreeg van Willem V een mooie snuifdoos met diens portret. Prinses Wilhelmina was zeer gecharmeerd van de zeeheld. Zij zou vele jaren contact met hem onderhouden ook in de komende moeilijke tijden.

Battle_of_Chios_(1770),_by_Ivan_Aivazovsky_(1848) Aivazovsky Gall Feodosia Krim

Slag bij Chios in 1770, geschilderd door Ivan Constantionovich Aivazovsky. (Aivazovsky Gallery, Feodosia, Krim ) 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s