Thomas Lipton

Vintage-1978-Matchbox-Lesney-1927-Talbot-Van-Liptons-Tea-2-600x300  Het wonderlijke verhaal van een handelaar in theeEen flinke Ierse knul

TGSA00604 painting by Sam Bough of Glasgow Bridge in 1850,

De Glasgow Bridgje omstreeks 1850, geschilder door Sam Bough

Thomas Johnston Lipton werd geboren geboren in de buurt van Glasgow op 10 mei 1850 zoals hij zelf beweerde, maar sommige biografen houden het op 1848. Zijn ouders waren afkomstig uit Ierland. Zij waren niet zozeer hun land ontvlucht vanwege de honger die zoveel Ieren deed emigreren, dan wel om een betere toekomst voor hun gezin te zoeken. Het waren brave hardwerkende mensen. Leed bleef hun niet bespaard. Drie kinderen stierven kort na hun geboorte. Een veel belovende zoon stierf op 19jarige leeftijd. Een dochter was een zwak poppetje met hartproblemen dat uiteindelijk maar 33 jaar zou worden. Maar Thomas was een gezonde knaap die zou opgroeien tot een forse, goeduitziende man. Als kind ravotte hij bij voorkeur aan de havens. Kunstig maakte hij een bootje dat de naam Shamrock kreeg, dezelfde naam die hij later aan zijn grote jachten zou geven. ( Shamrock is de naam van het jonge klavertje drie, het nationale Irish_clover shamrocksymbool voor Ierland. ) Vader Lipton bracht het tot opzichter in een drukkerij. Zijn moeder opende een piepklein winkeltje waar ze eieren en ham verkocht. Rechtstreeks uit Ierland, van goede kwaliteit en niet duur. Thomas hielp na schooltijd in de winkel. Hij wees zijn vader erop dat hij niet de eieren voor de klanten in zijn eigen kolenschoppen van handen moest nemen. Dat kon moeder beter doen met haar fijne handen, dan leken de eieren groter.

Op avontuur naar Amerika

Mulberry_Street_NYC_c1900_LOC_3g04637u_edit

Mulberry Street, New York, ca. 1900 

In zijn tiende jaar ging Thomas van school. Hij werd loopjongen voor een boekwinkel en kon trots zijn ouders elke week zijn bescheiden loon overhandigen. Al snel kon hij meer verdienen met het plakken van patronen in voorbeeldenboeken die reizigers meenamen naar hun klanten. Het was allemaal te saai voor de beweeglijke Thomas. Hij monsterde op de veerboot Glasgow-Belfast als kajuitsjongen. Toen een lamp in de kajuit was gaan walmen met als gevolg dat het plafond zwart blakerde, kreeg hij de schuld en werd op staande voet ontslagen. Hij zwierf teleurgesteld langs de havens en zag de grote

001 Tommy Lipton 12 jaaar

Thomas, 12 jaar

passagiersboten die klaar lagen voor vertrek naar Amerika. Hij informeerde naar de kosten voor de overtocht op het tussendek. De ruimte waar de armste emigranten een onderkomen vonden zonder het minste comfort. Hij telde zijn spaarcenten en deelde zijn ouders mee dat hij in Amerika zijn geluk ging beproeven. De ouders konden hoog of laag springen, hun vijftienjarige zoon was niet van zijn plannen af te brengen. Hij reisde naar Amerika en in New York, met nog maar een paar centen op zak, stapte hij op een logementhouder af die luid schreeuwend klanten stond te werven. Hoeveel mensen moet ik je brengen voor een gratis onderkomen, vroeg hij. Als je er twaalf vind, kun je een week onderdak krijgen. Thomas holde langs alle bekenden van onderweg en meldde zich met dertien man. De gratis week gebruikte hij om een baantje te vinden. Hij werkte op een tabaksplantage in Virginia, bij het houthakken verwondde hij zo ernstig zijn voet dat de dokter wilde amputeren, maar Thomas hield dat tegen. Hij herstelde, werkte op de rijst- en katoenplantages al naar gelang er geoogst werd, was sjouwerman in de haven, werkte in de remise van een trammaatschappij en zwierf van baantje naar baantje half Amerika rond. Na een verblijf van vier jaar in Amerika besloot Thomas terug te keren naar Glasgow. Hij kocht een ton meel en een schommelstoel voor zijn moeder. Na aankomst in Glasgow huurde hij een rijtuig en reed met de ton en de stoel boven op de koets naar huis. Hij beval de koetsier het laatste stukje stapvoets te gaan. Breed zwaaiend en luid roepend naar bekenden naderde de Amerikaganger het ouderlijk huis waar hij met open armen werd ontvangen.

De eerste zaak

De eerste dagen na zijn terugkeer werkte Thomas in het winkeltje van zijn ouders. Maar na het grote Amerika, was het hem te benauwd. Hij sloeg zijn slag toen een schip met grote vertraging in Glasgow aankwam en uit de lading haastig een partij ham en spek werd verkocht tegen bodemprijzen. Lipton maakte een winst van 18 pond. Met dat geld, zijn spaarcenten en een bescheiden lening van zijn ouders opende hij zijn eerste zaak. Thomas werkte dag en nacht. Hij hield zijn winkel brandschoon, kleedde zich in smetteloos wit en behandelde zijn klanten als vorsten. Maar het belangrijkste waren 003principes die hij zijn leven lang volhield. Geen tussenhandelaars, goede kwaliteit en een kleine winstmarge. Lipton kocht zijn hammen en spek rechtstreeks bij de boeren in Ierland en hij betaalde contant. Ze zagen hem dan ook graag komen. De meeste aandacht trok zijn manier van reclame maken. Het was de tijd dat adverteren door zakenlui nog tamelijk gênant werd gevonden. Hooguit liet men op etiketten de op wereldtentoonstellingen gewonnen medailles zien, zoals we dat nog kennen van de slaolie en de lucifers. Lipton bedacht stunts. Hij liet zijn vriend Willy Lockhart cartoons maken en hing die in de etalage. Bijvoorbeeld een man met een huilend biggetje en een008 arch unilver voorbijganger die vraagt: “Wat is er met dat biggetje”. “Het is een weesje”, antwoordt de man. “Ik breng hem naar Lipton, daar is zijn hele familie al heen gegaan”. De mensen liepen speciaal naar de winkel om de cartoons te zien. ‘De wezen van Lipton’ werd een gevleugelde uitdrukking. Lipton ging verder. Hij kocht twee vette varkens, borstelde de beesten schoon, versierde hen met linten en liet een toneelspeler met de dieren door de straten lopen met een bord: “We gaan naar Lipton”. Een andere stunt was een cartoon met broodmagere mensen en het opschrift: “Op weg naar Lipton” en dikke mensen waaronder stond: “Komend van Lipton”. Weldra werd aan iedere dikzak gevraagd: “Kom je van Lipton”. Thomas huurde op een keer zelfs een stel magere en dikke mannen in die met borden op hun rug door de straten liepen: De mageren op weg naar, de dikken komend van Lipton. Voor de winkel zette hij twee lachspiegels, één die de toeschouwer dun maakte, de andere die de kijker vertekende tot een dikzak. De opschriften laten zich raden. Eén van de grootste stunts was een enorme kaas, die Lipton liet maken in Amerika. Bij aankomst in Glasgow verdrongen de mensen zich om de reuzenkaas te zien. Lipton stak muntstukken in de kaas en binnen twee uur was de kaas verkocht. Het jaar daarop liet hij een nog grotere kaas komen, voortgetrokken door een olifant. Ondertussen opende Lipton de ene zaakna de andere. Binnen vijf jaar waren er in Schotland twintig Lipton’s.

005 Liptonwinkel int 1820

Een winkel van Lipton in 1920

Thee

In 1866 vond één van de spannendste maar ook één van de laatste theeraces plaats. Snelle klippers zeilden om het hardst van China naar Londen met de nieuwe theeoogst. De zeelui werkten zich een slag in de rondte, want de eerste thee bracht enorme prijzen op en dat betekende een premie voor de hele bemanning. In Londen werden

Taeping_(clipper,_1863)_-_SLV_H91.325-1033

De tea clipe Taeping in 1863

weddenschappen afgesloten. De Taeping voer na een tocht van 102 dagen als eerste de Thames op. Nummer 2 volgde twintig minuten later. Maar rijke snobs wilden kostte wat het kost, thee van de Taeping serveren. Het was de tijd dat thee nog een dure en exclusieve drank was. Daarin kwam snel verandering. Stoomschepen konden veel grotere ladingen aanvoeren dan de klippers. De aanleg van het Suezkanaal bekortte de reis aanzienlijk. Het belangrijkste verschil zat hem in het feit dat de Engelsen ontdekten dat ook in India uitstekend thee kon worden gekweekt. Thee kwam binnen het bereik van een grote groep mensen maar was nog altijd prijzig. De tussenhandelaars verdienden het meest aan de thee. Zij benaderden Lipton met zijn keten aan winkels als ideaal afzetgebied. Daarmee groeven ze hun eigen graf. Lipton keek eerst de kat uit de boom. Thee was niet zijn ‘cup of tea’. Bovendien werkte hij uit principe nooit met delipton-ceylon-tea-advert tussenhandel. Na informatie te hebben ingewonnen, boekte hij een reis naar Australië onder het mom van er even uit te willen en de mogelijkheden onderzoeken van zaken doen ‘down under’. Lipton ging van boort in Colombo en maakte een verkennende tocht over Ceylon. Het was een uitstekend moment voor zijn plannen want door een ziekte waren de koffieoogsten mislukt. Lipton kocht vijf plantages voor de helft van het bedrag dat hij anders zou hebben moeten betalen. De zaken werden goed aangepakt. Er werden fabrieken gebouwd, machines geplaatst en om een eind te maken aan het gesjouw met grote zakken thee langs glibberige bergpaden, liet Lipton kabelbanen aanleggen waarlangs de zakken aan grote ringen naar beneden roetsjten. Weldra arriveerde de eerste Liptonthee in Londen. Sir_Thomas_Johnstone_Lipton00Hij heeft geen ‘blenders’ monkelden zijn concurrenten. Mannen die met verstand van zaken de thee konden mixen tot een goed en betaalbaar resultaat. Lipton bood echter een dubbel salaris en weldra kon hij beschikken over de beste blenders. Hij ging zelfs zover dat hij in allerlei plaatsen monsters van het drinkwater liet nemen en de mix daarop aanpaste. “Thee geschikt voor uw woonplaats” liet hij weten. Na de nodige experimenten bracht Lipton thee op de markt die zich met de beste merken kon meten, voor de helft van de prijs. De mensen verdrongen zich voor de winkels. Lipton ergerde zich aan de verkoop van losse thee uit zakken en vaten. Hij liet thee verpakken in aantrekkelijke doosjes 1940s-lipton-tea-metal-tin-12-original-tea-bags-vintage-collectible-d7b446b75fb7b9a0231772b06f033963van een heel, een half en een kwart pond met afbeeldingen van Singalese theepluksters. Lipton thee gaat “rechtstreeks van de theetuin naar de theepot”, liet hij weten. Nieuwe ladingen werden binnen gehaald onder begeleiding van Singalese muzikanten. In kranten, op winkels, in bussen en in treinen, overal verscheen de naam Lipton. Het was Lipton die heel Engeland aan de thee bracht. Door de thee werd de al welgestelde Lipton pas echt rijk.

Society

020 SFA03_SFA022800286_X

Lipton hield zielsveel van zijn ouders, vooral van zijn moeder die van kinds af aan in hem had geloofd terwijl zijn vader nogal eens hoofdschuddend de plannen van zijn zoon in twijfel bracht. Hij verwende hen met een prachtig huis en een rijtuig met paarden. In 1889 overleed zijn moeder en kort daarop zijn vader. Er was nu geen enkele reden voor Lipton om in Glasgow te blijven. Zijn almaar groeiende zaak, zijn contacten met Ceylon en de reizen naar Amerika, waar hij in New York een groot kantoor had en onder meer varkensslachterijen in Chicago exploiteerde, maakten het logisch dat het hoofdkantoor 0clip_image016_medin Londen zou komen. Dat betekende een enorme operatie en de verhuizing van honderden werknemers. Het hoofdkantoor kwam in Bath Street. Lipton ging wonen in het prachtige landhuis Osidge in Southgate ten noorden van Londen. Hij organiseerde er jaarlijks een sport- en feestdag voor al zijn personeel, waartoe onder meer een sportveld werd aangelegd. Nu hij de middelbare leeftijd had bereikt realiseerde Lipton zich dat het leven meer is dan werken alleen. Hij kocht een schitterend motorjacht en mengde zich, op zijn spontane niet door regels en protocol gehinderde wijze in het leven van de jetset. De sportieve, goed uitziende, ongetrouwde Lipton werd in Amerika en Engeland een begeerde prooi voor vrouwen. Toen tijdens een bezoek aan Amerika een journalist schreef dat hij had gehoord dat Lipton een partner zocht, werd het hotel waar Thomas verbleef, bestormd010 Lipton aan boord stoomjacht Victoria vlnr Rose Fitzgerald Kennedy, Eunice en Agnes Fitzgerald. 24 juli 1920 door trouwlustige dames. Maar Lipton bleef zijn hele leven een verstokte vrijgezel, hoe charmant hij ook kon zijn tegen de dames. Lipton was bepaald niet gierig. Bij rampen en ongelukken zorgde hij altijd voor een flinke zending thee. Toen Alexandra, Prinses van Wales, ter gelegenheid van het diamanten jubileum van koningin Victoria grote diners voor de armen wilde organiseren en de fondsenwerving niet erg van de grond kwam, sprong Lipton bij met het gigantische bedrag van 25000 pond. Bovendien zorgde hij met zijn organisatietalent dat de maaltijden verspreid over geheel Engeland, vlekkeloos verliepen. Het gaf hem toegang tot het hof waar weldra bleek dat hij het uitstekend kon vinden met Albert Edward, de latere koning Edward VII. Hij werd overladen met eretekens en verwierf de titel Sir. Het groeiende bedrijf dat op een gegeven moment 10.000 mensen in dienst had, bereikte het moment dat een beursgang onvermijdelijk was. Vanaf 1898 was Lipton een Limited Company met een bestuur en aandeelhouders wat de eigengereide Thomas niet altijd makkelijk viel. De grote passie 019 Shamrock II van Lipton was de zee. Hij liet een schitterend zeiljacht bouwen dat evenals het in elkaar geknutselde bootje uit zijn jeugd, de naam Shamrock kreeg. Lipton had het in zijn hoofd gezet om de prestigieuze, almaar door de Amerikanen gewonnen zeilrace om de ‘America’s Cup’ te veroveren.

Hij beschikte over een uitstekende bemanning, won de achting van Amerikaanse topzeilers maar wist ondanks verwoede pogingen met de opeenvolgende Shamrock 1, 2, 3 en 4 de Cup niet te bemachtigen.

013 20110816162938 Sir Thomas Lipton in zijn Daimler 1898

Tijdens een autoritje in het najaar van 1931 vatte Lipton kou. Hij was enkele dagen ziek, raakte bewusteloos en in de vooravond van 2 oktober eindigde vredig het leven van Sir Thomas Lipton, de man die zijn volk aan de thee bracht.

s-l300

 

 

 

 

 

 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s