Drieërlei Mozart

966f428a797b819d44235268d438b6a3--amadeus-mozart  Wolfgang was de beroemdste, maar anderen zijn met hem vergeleken 

Afl. 1 De ‘Haagse’ Mozart

009 a 85_Fargue_3866 Jacob Elias la Fargue Korte Vijverberg vanaf Toernooiveld. met koets stadhouder

Gezicht op het Mauritshuis met links de Korte Voorhout, vanaf de Vijverberg rechts komt het stadhouderlijk rijtuig waarmee de familie Mozart werd opgehaald om op te treden. (Jacob Elias  la Fargue)

 

Toen de jonge Wolfgang Amadeus Mozart 9 jaar was en zijn zusje Nannerl 14, besloot vader Leopold dat het tijd was om met zijn zeer begaafde kinderen een tournee te maken. Een reis langs de hoven van onder meer Frankrijk en Engeland. Door de inspanningen van de ambassadeur in Londen gingen de Mozarts ook naar Nederland.

002 . de jonge Mozart, gesch. waarsch Pietro Antiono Lorenzoni 1763

Wolfgang 

Over Antwerpen en Rotterdam reisde het gezin Mozart naar Den Haag. Ze lieten het rijtuig staan en gingen per trekschuit verder. Dat ging langzaam, maar was heel comfortabel. Leopold had er geen spijt van dat hij naar Den Haag was gereisd. Hij vond Nederland aantrekkelijk, schoon en mooi. In Den Haag gaven de Mozart-kinderen verschillende concerten. Ze werden enthousiast ontvangen in het paleis van de 17-jarige prins Willem en zijn zuster Caroline. Caroline kon goed clavecimbel spelen en had een mooie stem. Wolfgang schreef sonates en aria’s voor haar. Als de jonge Mozart moest optreden, werd er een hofrijtuig gestuurd om hem op te halen.

Het water in Den Haag was erg slecht. Nannerl werd ziek. Ze kreeg buiktyfus en zweefde

Maria Anna Mozart in 1763, toegeschreven aan Pietro Antonio Lorenzoni. Mozart Museum, Salzburg

Nannerl

op het randje van de dood. De dokter wist zich geen raad. Er werd een priester geroepen voor het ‘laatste oliesel’. Prinses Caroline hoorde ervan en stuurde haar hofarts, de beroemde dokter Thomas Schwenke. Met een speciale kuur maakte hij het meisje beter. Daarna kreeg Wolfgang dezelfde ziekte en ook hij werd door de dokter genezen. Na herstel werd besloten om een uitstapje naar Amsterdam te maken om daar concerten te geven. Opnieuw hadden de kinderen groot succes.

Begin maart 1766 keerde het gezin Mozart terug naar Den Haag. De prins werd 18 jaar en zou ingehuldigd worden als stadhouder Willem V. Er waren grote feesten en Wolfgang en Nannerl moesten onder meer in het paleis aan het Noordeinde optreden. Wolfgang maakte speciale composities voor de inhuldiging. Daarna ging het gezin eindelijk terug naar Salzburg. Ze waren drie en een half jaar onderweg geweest. In de tijd daarna zouden nog verschillende reizen volgen, maar Nannerl ging niet meer mee. Zij was te oud om op te treden als wonderkind.  

011 c Reiner-Boitet-Amsterdam-Holland-circa-1692-Oude-Hof den Haag Paleis Noordeinde door Gerrit van Giessen, circa 1692

Het Oude Hof heet nu Paleis Noordeinde

 

Afl. 2 De ‘Engelse Mozart’.

CLK339938

Thomas en zijn zuster Elizabet geschilderd door Thomas Gainsborough in 1768 (Clark Art Institute, Williamstown, Massachusetts, USA)  

Thomas Linley was even oud als Wolfgang Mozart. Hij werd geboren in een muzikaal gezin. Er werden 12 kinderen geboren, waarvan er acht volwassen werden, de rest overleed als kind. Zeven van hen hielden zich bezig met muziek. Het derde kind, Thomas, sprong er uit. Al heel jong trad hij op in Covent Garden in Londen. Hij speelde de rol van Puck in de opera ‘The Fairy Favour’, van Thomas Hull. De pas zevenjarige knaap zong, danste en speelde viool dat het een lust had, tot groot enthousiasme van het publiek. Zijn vader stuurde hem in 1770 naar Florence om les te nemen bij de beroemde violist en componist Pietro Nardini. In april van dat jaar bezocht vader Leopold Mozart

the-crescent6802-correction Thomas Gainsborough

Thomas geschilderd door Th. Gainsborough, een jaar voor zijn dood 

met zijn zoon, Nardini een oude vriend van hem. Wolfgang en Thomas konden het onmiddellijk met elkaar vinden. Zelfde leeftijd, beiden een wonderkind. Ze kletsten honderduit en musiceerden hele middagen samen. Toen het afscheid kwam, huilde Thomas tranen met tuiten. Wolfgang reisde met zijn vader naar Rome waar hij het prachtige Miserere van Allegri hoorde in de Sint Pieter. De kerk wilde dat prachtige koorwerk graag exclusief houden. Maar Mozart zette het thuis gekomen, vanuit zijn geheugen, feilloos op papier.  Thomas keerde na een jaar terug naar Engeland. Hij schreef onder meer goed in het gehoor liggende koorwerken. Na een succesvol optreden werd hij met zijn zusjes uitgenodigd voor een logeerpartijtje op Grimsthorpe Castle. Daar werd besloten een boottochtje te maken. Een plotselinge windvlaag deed het bootje omslaan. Thomas verdween onder water. Wanhopig werd er gezocht, maar het duurde veertig minuten voordat de jongen boven water was gehaald. Men probeerde hem nog tot leven te brengen, maar het was te laat. Thomas overleed nog pas 22 jaar oud. Ondanks zijn korte leven heeft hij een flink aantal sonates, symfonieën en koorwerken nagelaten. Hij wordt de ‘Engelse Mozart’ genoemd. 

aafc29074ccdc746231d39fa2c4bcd2a

Afl. 3 De ‘Zwarte Mozart’.

large Joseph Bologne gravure naar W. Ward Maritime Museum Londen

Joseph Bologne, gravure naar W.Ward 

Joseph Boulogne werd geboren in 1745 op het eiland Guadeloupe, een Frans bezit vlakbij de Kleine Antillen. Hij was de zoon van een slavin. Zijn vader frommelde de jongen niet weg zoals veelal met bastaards gebeurde en zeker met halfbloeden. Integendeel, hij was apetrots op de talentvolle jongen en nam hem op tienjarige leeftijd mee naar Parijs om hem een goede opvoeding te geven. Joseph kreeg muziek- en schermles en leerde het bezit van zijn vader in Frankrijk beheren. Hij kreeg een erebaantje als lid van de Koninklijke Garde en droeg de titel Chevalier de Saint George. Hij werd een uitstekend violist, maakte composities en kreeg de leiding over een orkest van 70 man. Daarnaast blonk hij uit in de schermkunst. Hij speelde tegen de beste schermers en was telkens weer overwinnaar. De charmante donkere Parijzenaar was zeer geliefd bij de dames.

640px-Young_Saint-Georges_in_1768

Joseph op 23-jarige leeftijd 

Heel Parijs sprak over hem. Zijn roem reikte tot over het Kanaal en hij werd verschillende malen uitgenodigd als violist, dirigent en schermer. Frankrijk stond aan de vooravond van de revolutie. Joseph was ondanks zijn adellijke titel een voorstander van gelijkheid, niet alleen voor de Franse burgers, maar ook voor de slaven in de kolonies. Hij werd regelmatig uitgenodigd om te spreken zowel in Frankrijk als in Engeland, waar hij vlammende betogen hield voor de aanhangers van het abolitionisme, de vrijheid voor alle slaven. Hij smaakte het genoegen dat in februari 1794 de slavernij door Frankrijk werd afgeschaft. Een maatregel die overigens alweer in 1802 door Napoleon werd teniet gedaan. Maar dat maakte Boulogne niet meer mee. Hij stierf in juni 1799 aan een verwaarloosde ontsteking. Het is niet voor te stellen waar Joseph Boulogne naast zijn schermduellen, zijn optreden als violist en dirigent en zijn intensieve liefdesleven nog de tijd vandaan haalde voor de talrijke composities van zijn hand. Lieflijke en aangename muziek. Helaas zijn er in zijn roerige tijd veel composities verloren gegaan.  

Saint-George_DEon_Robineau

Joseph Bologne kruiste in Londen een keer de degens met de destijds beroemde spion en travestiet de Chevalier d’Eon (zie portret rechts) 

Informatie: Zie voor alle drie afleveringen www.ruudspruit.com. Over het leven van Joseph Bologne, de ‘Zwarte Mozart’, is een boeiende roman geschreven door Jan Jacobs Mulder. Uitg. Xander. Over Wolfgang Mozart is overal muziek te vinden, maar ook van Thomas Linley en Joseph Bologne is vrij veel muziek te vinden, onder meer op Spotify.

stuart-chevalier-deon-2735 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s