Soep van de graaf

Rumford door Johan Georg Edlinger Alte Pinak M  Rumford bedacht een recept voor armensoep, maar er is veel meer over hem te vertellen

In Nederland werd de Graaf van Rumford vooral bekend door zijn recept voor goedkope

001 43182615Sir Benjamin Thompson, Later Count Rumford Harvard Art Museum

Benjamin Thompson, Graaf van Rumford.

soep met erwten, brokjes aardappel, gort en beenderaftreksel. In soephuizen in onder meer Haarlem, Dordrecht en Rotterdam werd de waterige soep in het begin van de 19de eeuw aan de armen verstrekt. Maar er valt veel meer te vertellen over de graaf, wiens oorspronkelijke naam Benjamin Thompson was. Hij interesseerde zich al als kind voor natuur en techniek. Hij bleef als Amerikaan trouw aan Engeland gedurende de Onafhankelijkheidsoorlog en trok tegen zijn landgenoten ten strijde. In Engeland ontwikkelde hij een code voor marinesignalen en een haard die warmte bracht in de koude Engelse huizen.

Daarna ging hij in dienst van de keurvorst van Beieren. Hij liet de Engelse tuin aanleggen compleet met een Chinese toren. Hij haalde de bedelaars van straat en liet hen arbeiden in werkhuizen. Het laatste deel van zijn leven verbleef hij in Parijs waar hij omging met grote geleerden. In de winter kleedde hij zich geheel in het wit, vanuit de gedachte dat wit de warmte vasthoudt. Ondertussen leidde hij een onstuimig en ingewikkeld liefdesleven. (Lees meer over de Graaf van Rumford in mijn artikel in het blad G-Geschiedenis. Jan. 2018)

Afb. Hieronder: Soepuitdeling in Haarlem, geschilderd in 1815 door Wybrand Hendriks (Teylers Museum Haarlem)

004 Wybrand_Hendriks_(1744-1831),_De_Soepuitdeling,_1815,_Olieverf_op_doek Teylers_2

 

‘Soep veur arme lu’

DSC_0382

Op deze foto van Henk Scholte de kolossale soepketel in het Groninger Museum, links conservator Egge Knol)

Twee weken geleden heb ik op deze plaats verwezen naar mijn artikel in G-Geschiedenis (jan.2018) over de lotgevallen van de Graaf van Rumford, die een leven vol avonturen heeft geleid, maar in Nederland vooral bekend is geworden door zijn recept voor goedkope maar voedzame soep. Eén van de leukste reacties kwam uit Groningen, waar in het verleden ook Rumfordse soep is verstrekt. Op de 25ste ‘Dag van de Grunneger

soephuis in de Zwanenstraat

De twee grote ketels met de kleine daartussen in het soephuis

Geschiedenis’, was het thema ‘Rijk en Arm’, daarbij kwam ook de soep aan de orde. In de Zwanestraat op de hoek van de Soephuisstraatje, was het soephuis. In het achterhuis stonden twee grote en een kleine ketel. Tot in de Eerste Wereldoorlog werd er soep verstrekt. In 1919 werd daarmee gestopt. In 1955 werd de kookinstallatie afgebroken. Een grote koperen ketel met een inhoud van zo’n 2400 liter ging naar het Gronings Museum. De kleine ketel

afb-018 Soephuis hoek Zwanestraat 12 en soephuisstraaje

Pand waarin het soephuis was gevestigd, Zwanestraat/hoek Soephuisstraatje

wordt bewaard in hotel WEEVA. De themadag was voor Jos Rietveld en Henk Scholte aanleiding voor een artikel in het blad ‘Toal en Taiken’. Het recept werd opgezocht en er werd een rijkere variant voorgesteld, waarbij de volgende ingrediënten werden gebruikt voor een soep voor vier flinke eters: 100 gram gört, 500 gram gele of gruine aarten, 500 gram knörre of ’n soepbonke, 500 gram eerappels, 2 siepels, 1 knolselderij, 1 bos peterselie, laurier, zolt, peper en edik’. (knörre=schenkel of soepbeen, siepel=ui, edik=azijn)

afb-006 vader en zoonop weg om soep te halen J Ensing 1844

Soep halen, tekening Jan Ensing

In de 19de eeuw zal de soep heel wat magerder zijn geweest. Niettemin vormden zich lange rijen wachtenden voor het soephuis. In de strenge winter van 1844/1845 werden er meer dan 80.000 porties verstrekt. De Groningse schilder en tekenleraar Jan Ensing werd daardoor geïnspireerd. Hij maakte afbeeldingen van wachtende ouders en kinderen bij het soephuis. Een stichtelijk woord mocht niet ontbreken, want tijdens het wachten kon men op een groot bord boven de ketels, de volgende tekst:

Denk sterveling aan de wet U door natuur gegeven 

afb-009 wachten op soep schilder J. Ensing 1844

Wachtend op soep. Schilderij Jan Ensing  

Troost uwen even mensch Die gij in lijden ziet

Verligt indien gy kunt Zijn zorg en rampvol leven

En weiger hem voor ’t minst Het noodig voedsel niet’.

3884 Jan Ensing

 

 

 

 

 

 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s