Wilde kinderen

_89127388_mowgli  De geschiedenis kent allerlei verhalen van verlaten kinderen die op wonderlijke wijze in leven bleven 

Verstoten en verlaten

Hänsel_und_Gretel

Hans en Grietje 

Niet alle kinderen zijn even welkom in deze wereld. De geschiedenis kent vele voorbeelden van kinderen die te vondeling werden gelegd. Kloosters en gasthuizen hadden daartoe een  speciaal luikje zoals recent onder meer in Duitse gasthuizen weer is aangebracht. Andere kleintjes werden verkocht aan kinderloze ouders om later te kunnen dienen als oudedagsvoorziening in tijden waarin nog geen sociale voorzieningen bestonden. In de Middeleeuwen kwam het regelmatig voor dat een lichamelijk- of geestelijk gehandicapt kind waarmee de ouders geen raad wisten door een geestelijke tot duivelskind werd verklaard. De verklaring was dan dat de welgeboren baby kort na de geboorte was verwisseld door de duivel. Het stond de moeder vrij om zo’n wisselkind door wurging of verdrinking om het leven te brengen waarna het in ongewijde grond werd begraven. Een andere ‘oplossing’ als men niet voor kinderen kon zorgen was hen achterlaten in een groot bos zoals we dat kennen uit het sprookje van Hans en Grietje. En tenslotte zijn er voorbeelden van kinderen die afgesloten van de buitenwereld werden grootgebracht.

Fantasie en werkelijkheid

2003-02-26

De dochter van Farao vindt Mozes in een biezen kistje. Anoniem schilderij in het Rijksmuseum

Meestal stierven de achtergelaten kinderen door honger en kou maar in sommige gevallen bleven zij in leven. Het betrof dan vooral zuigelingen die door dieren werden gered. In de meeste gevallen ging het om wolven die een nest jongen hadden. Zij sleurden de vondeling naar hun hol en zodra de baby de geur van de kleine wolfjes had overgenomen werd de kleine geadopteerd en gezoogd. De term wolfskinderen wordt in algemene zin gebruikt voor dergelijke ‘wilde kinderen’ (Het Engels kent de term ‘feral children’ afgeleid van de door Carl Linnaeus geïntroduceerde term Homo Ferens: ‘stomme viervoeters bedekt met haar’) . Naast wolven zijn er ook voorbeelden van kinderen die werden opgevangen door apen, schapen, honden, gazellen, luipaarden en in een enkel geval zelfs een struisvogel.

0147_-_Roma_-_Piazza_del_Campidoglio_-_Statua_del_Tevere_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto,_7-Apr-2008

Romulus en Remus 

Soms keerden deze kinderen na jaren terug onder de mensen. Hun lotgevallen spraken zo tot de verbeelding dat ‘wilde kinderen’ figureerden in verhalen en films. Het begint al met de wolfskinderen Romulus en Remus, de mythische tweeling van Mars en Ilia, de vermeende stichters van Rome. Uit recentere tijd dateert Mowgli, het door Rudyard

Mowgli 3 M en E Detmold

Mowgli bij de wolven

Kipling bedachte kind in zijn Junglebook, dat werd opgevoed door een wolvenpaar. Zeer tot de verbeelding spraken de verhalen over ‘Tarzan van de Apen’. In de tijd van de stomme film was dit verhaal al een groot succes maar helemaal toen later de geluidsfilm kwam met Johnny Weissmuller als de bekendste vertolker van Tarzan die de beroemde woorden “me Tarzan, you Jane” uitsprak. De Amerikaanse schrijfsterMisha Defonseca kwam op de gedachte om een bestseller

008 -johnny-weissmuller-theredlist

Johnny Weissmuller als Tarzan

te schrijven door de thema’s wilde kinderen en Shoah te combineren. De zogenaamde biografie van een Joods meisje dat vlucht nadat haar ouders zijn opgepakt en dat wordt verzorgd door wolven werd een groot succes. Het verhaal werd verfilmd en vertaald. Na jaren bleek dat de schrijfster niet vier jaar door de bossen zwierf tijdens de Tweede Wereldoorlog maar gewoon op een school in Brussel zat. Haar uitgever was woedend en eiste een groot deel van de royalty’s terug. Ondertussen blijft ‘Misha’ een boek om in één ruk uit te lezen.

 

Kaspar Hauser

009 72-4055-1 Kaspar Hauser anon grav naar J.G. Laminit, ca 1830Naast alle fantasieverhalen zijn er betrouwbare verslagen van kinderen die daadwerkelijk door wilde dieren of in afzondering zijn grootgebracht. Het best gedocumenteerde verhaal over een kind dat lange tijd in volstrekte eenzaamheid leefde, is waarschijnlijk dat van Kaspar Hauser.  De Duitse auteur Jacob Wassermann schreef er een roman over. De zaak inspireerde J.J. Slauerhoff tot een gedicht. Er zijn een film en een opera over het verhaal gemaakt. Het plotseling opgedoken kind was in het Duitsland in de jaren dertig van de 19de eeuw het gesprek van de dag. Het was de verwarrende tijd na de val van Napoleon. De door de Franse keizer door elkaar gehusselde grenzen werden zoveel mogelijk hersteld. Vooral in Duitsland gaf dat groot gekrakeel tussen de vele koninkrijkjes en vorstendommen waarbij opvolgingen en erfenissen een grote rol speelden. In Baden bijvoorbeeld kwam het voor velen volstrekt ongelegen dat de markgraaf, als 60-jarige weduwnaar in het huwelijk trad met een 19-jarig meisje en bij haar nog kinderen kreeg ook. Toen op Tweede Pinksterdag van het jaar 1828 uit het niets een jongen opdook van een jaar of zestien, gaf dat aanleiding tot de meest fantastische speculaties over zijn afkomst, waarbij de relatie werd gelegd met de markgraaf en zijn familie. De knaap strompelde op 26 mei 1828, aan het eind van de middag, een verlaten plein in Neurenberg op. Hij had een brief bij zich die was geadresseerd aan de plaatselijke ritmeester. Op vragen van enkele omstanders wist de jongen niet meer uit te brengen dan wat onverstaanbare klanken. Men bracht hem naar het huis van de

013 Kaspar Hauser (002)

Kaspar wordt naar het huis van de ritmeester gebracht 

ritmeester waar hij vanwege diens afwezigheid in de stal werd ondergebracht. Hij viel onmiddellijk in slaap in een berg stro. De ritmeester wist zich geen raad met de jongen. In de papieren die hij bij zich had, stond dat hij een vondeling was die was geboren op 30 april 1812 en dat hij graag zijn vaderland wilde dienen als soldaat. De knaap werd ondergebracht in de plaatselijke gevangenis waar hij al snel de nodige vrijheid kreeg en werd opgenomen in het gezin van de cipier. Het gerucht dat er een ‘wild kind’ was aangetroffen, ging rond als een lopend vuurtje. Van heinde en verre kwamen de nieuwsgierigen om de jongen te zien. Onder hen de nodige geleerden die allerlei proeven met hem wilden doen. Eén van de bezoekers kwam op het idee om de jongen een stuk 010 b Ansbach_macht_Kaspar_Hauser_zum_Musical-Star-14457_1papier en schrijfgerei voor te leggen. Tot ieders verbazing kalkte hij op papier de naam ‘Kaspar Hauser’. Men ging er vanuit dat de jongen zo heette. Langzamerhand werd duidelijk dat Kaspar tot aan zijn vrijlating nooit mensen had gezien. Zijn maag kon niets anders verdragen dan water en roggebrood. Geluiden maakten op hem een geweldige indruk. Toen er een keer een muziekcorps voorbij kwam, werd hij gek van het kabaal. Met flinke koorts als gevolg van de spanning, werd hij naar bed gebracht. Geuren en kleuren maakten op hem diepe indruk. Zijn reukvermogen was zo sterk ontwikkeld dat hij op grote afstand een kerkhof rook. Hij kon in het donker zien als een kat. Hij begreep niet hoe het kwam dat een appel van een boom viel of hoe een bal kon rollen. Toen het op een dag sneeuwde, holde hij enthousiast naar buiten maar keerde angstig terug toen bleek dat de koude sneeuw in zijn vingers ‘beet’. De overstelpende hoeveelheid indrukken en de niet aflatende stoet bezoekers werkten op zijn zenuwen. Hij trok met zijn gezicht, maakte spastische bewegingen en werd ziek. Er werd besloten om hem onder te brengen bij een rustig gezin bestaande uit een onderwijzer en zijn zuster die inwoonden bij hun moeder. Kaspar kwam tot rust en leerde stapje voor stapje om zich te uiten. Stukje bij beetje herinnerde hij zich de kleine cel, het brood en het gat in de grond waarin hij zijn behoefte moest doen. Zijn enige speelgoed was een wit houten paardje. Later werd duidelijk dat men af en toe laudanum in het drinkwater deed waardoor Kaspar in een diepe slaap raakte zodat men hem ongezien kon wassen en verschonen. Ondertussen deden allerlei verhalen over de herkomst van Kaspar de ronde. Men fluisterde dat hij een jonge prins was uit het huis van Baden, verstopt om te voorkomen dat hij aanspraak op de troon zou maken. Nieuwsgierigen bleven de jongen bezoeken. De destijds bekende advocaat Anselm von Feuerbach was oprecht geïnteresseerd in Kaspar. Hij deed allerlei onderzoeken en schreef een uitvoerig verslag over de lotgevallen van de jongen. Een wat onduidelijke belangstelling toonde de Engelse lord Philip Henry graaf Stanhope die tijdens zijn reizen in Duitsland een omweg maakte om de jongen te zien. Hij wierp zich op als beschermer. Overlaadde Kasper met geschenken zoals een gouden horloge. Hij nam hem mee in zijn rijtuig naar theatervoorstellingen en adopteerde hem als pleegkind. Op een gegeven moment had de lord genoeg van zijn beschermeling. Hij schreef nog een liefdevolle brief waarin hij beloofde terug te komen maar hij verdween naar Engeland en zag Kaspar nooit meer. Later nam hij afstand van zijn beschermeling. Hij noemde Kaspar zelfs een bedrieger. Het jonge leven van de vondeling eindigde tragisch. Hij wisselde verschillende malen van onderkomen. Er werd een aanslag op hem gepleegd waarvan hij genas en in de winter van 1833 werd hij naar een park gelokt en neergestoken met een mes. Hij wist zijn huis te bereiken maar stierf enkele dagen later op 17 december.

Op zijn graf staat in het Latijn de tekst: ‘Hier ligt Kaspar Hauser. Een raadsel van zijn tijd,

011 pferde gevonden paardje van Kaspar

Het in de kelder gevonden paardje 

zijn geboorte onbekend, zijn dood duister. 1833’. Het verhaal van Hauser bleef velen bezig houden. In 1982 werd in Schloss Pilsach in Beieren een kelder gevonden waarvan werd verteld dat Kaspar daar opgesloten had gezeten. Als bewijs diende een houten paardje dat in de kelder werd gevonden.

 

Victor uit Aveyron

014 b4e560fb5483715b328036f7a94ad29 victor van aveyron

Victor van Aveyron 

Ongeveer in de zelfde tijd speelde zich het verhaal af van Victor, de Wilde van Aveyron. Jagers hadden een paar keer een naakte jongen door het bos zien rennen. Ze zagen hoe hij zocht naar knollen en bessen en in een boom klom als er gevaar dreigde. Ze wisten de jongen te vangen en hij werd in een kooi vertoond als een circusdier. Hij wist te ontsnappen maar in een strenge winter kwam hij op zoek naar voedsel dicht bij de huizen. Hij werd gepakt en men probeerde hem te voeden. Het liefst at hij aardappels die werden gepoft in het vuur en die hij gloeiend heet opat. Kleren verdroeg hij niet. Razend scheurde hij een cape die voor hem was gemaakt aan flarden. Hij sliep op de grond en liet zijn behoeften lopen waar het uitkwam. Er was geen woord met hem te wisselen. De jongen was een jaar of twaalf, hij was 1.20m lang, had een lichaam vol littekens, een aardig gezicht en een innemende glimlach. Hij werd doofstom verklaard en in een inrichting gestopt waar de vrouw van de tuinman hem zo

015 statue de victor door beeldh. Rémi Coudrain in Sinat Sernin sur Rance

Beeld van Victor zoals hij werd gevonden, in Averyron

goed en zo kwaad als dat ging, verzorgde. Het bericht over de wilde bereikte Parijs en er ontstond belangstelling bij wetenschappers. Het was de tijd dat krankzinnigen niet langer werden geketend als ze lastig waren en men probeerde contact te maken met doofstommen door middel van gebarentaal. De jonge dokter Jean-Marc Itard had veel belangstelling voor de jongen. Hij noemde hem Victor omdat het kind goed reageerde op de o-klank. Itard probeerde van alles. Hij nam proeven, probeerde Victor te leren lezen en praten. Maar anders dan bij Kaspar Hauser werden er nauwelijks resultaten geboekt. Na jarenlange inspanning gaf een teleurgestelde Itard de moed op. Victor werd tegen een door de overheid betaalde vergoeding, ondergebracht bij een weduwe in een afgelegen straatje van Parijs. De buurtgenoten raakten gewend aan de doelloos rondscharrelende stomme. Hij stierf in 1828. Hij moet toen een jaar of veertig zijn geweest.

ljudi_s_fizicheskimi_nedostatkami monkey boy

Foto van een in India gevonden ‘apenkind’. 

Behalve deze twee voorbeelden zijn er nog tientallen verhalen over ‘Wilde Kinderen’ en de lijst groeit nog altijd zoals blijkt uit een bericht in de kranten van juli 2014 over vier ‘wilde kinderen’ in de leeftijd van 2 tot 6 jaar die in een flat zonder meubels of speelgoed leefden zonder ooit met de buitenwereld in aanraking te zijn geweest.

005 25367582_Foundling_Girls_in_their_School_Dresses_at_Prayer_ Sophie Anderson 1877 Thomas Coram Foundation, London

Meisjes in een tehuis voor vondelingen geschilderd door Sophie Anderson in 1877 ( Thomas Coram Society Londen) 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s