Drie oktober (3)

BK-NM-5063-13 Portret van burgemeester van der Werff van Leiden, anoniem, ca. 1700 - ca. 1790 lantaarnplaatje  ‘ Eet mij dan maar op’, zie burgemeester Van der Werff tegen de hongerige Leidenaars 

007 d Van Bree

‘Hier is mijn zwaard, dood mij en eet mij dan maar op’, dat zou burgmeester Van der Werff hebben gezegd tegen de wanhopige Leidenaars (Schilderij van Mattheus Ignatius van Bree in Museum de Lakenhal) 

“Zijt gij dan met mijn dood geholpen, neemt mijn lichaam, snijd dat aan stukken, ende deylt daar van soo veele als strekken mach, ik bens getroost”.

NG-NM-542 Zwaard van burgemeester Van der Werff van Leiden, anoniem, 1544

Het zwaard van Van der Werff 

Iedere Leidenaar kent de overgeleverde woorden van Pieter Adriaensz. van der Werff, oorspronkelijke naam Vermeer, die hij zou hebben gesproken toen de wanhopige Leidenaars, getergd door honger en geteisterd door de pest, hem smeekten om in te gaan op het aanlokkelijk voorstel van de Spaanse legeraanvoerder Francisco de Valdés om de stad over te geven. Beschaamd droop de bevolking af na de woorden van de standvastige burgemeester en enkele weken later keerde de wind. Het water stroomde door de opengebroken dijken en op Drie Oktober 1574 voeren de geuzen langs de Vliet de stad binnen met haring en wittebrood. Burgemeester Van der Werff was de held die had volgehouden.

Een makkelijk leven had de man niet. Het begon al met zijn vader, een zeemtouwer (fabrikant van zeemleer) die had gekozen voor de beruchte wederdopers. Hij werd opgepakt en in Haarlem onthoofd. De kleine Pieter was toen nog maar vijf jaar oud. Eenmaal volwassen zette hij het bedrijf van zijn vader voort aan de Maredorpse Achterstraat (Nu Van der Werffstraat) met achter zijn huis een paardenmolen om wollen stoffen te kalanderen, op glans te brengen. Hij trouwde en verloor zijn vrouw in het kinderbed bij de geboorte van zijn zoon Adriaan. Zijn tweede vrouw stierf eveneens. Bij

portret van der Werff

Pieter Adriaensz. van der Werff

zijn derde vrouw, een Delftse burgemeestersdochter kreeg hij zes kinderen. Het was een geweldig onrustige tijd. De opstand tegen de Spaanse koning die leidde tot de Tachtigjarige Oorlog was begonnen. Alva werd naar de Nederlanden gestuurd om orde op zaken te stellen. Op zijn lijstje te arresteren opstandige personen stond ook Van der Werff. De schout van Leiden tipte hem en hij vluchtte naar Duitsland. Op verzoek van Willem van Oranje ging Van der Werff de steden langs om geld op te halen voor het verzet. Nadat Lumey, de onbesuisde geuzenleider, Den Briel had veroverd koos de ene na de andere stad de zijde van de opstandelingen. De gevolgen waren ontzettend. Naarden werd uitgemoord, Haarlem veroverd, Alkmeer belegerd en toen was Leiden aan de beurt. Van der Werff, terug in Leiden, was lid geworden van de vroedschap en hij werd al snel tot burgmeester gekozen. Eind oktober 1573 was het zover. De Spanjaarden legden een ring om de stad. In het begin was het nog wel uit te houden. De Leidenaars hadden er voor gezorgd dat alle bouwsels buiten de muren waren afgebroken zodat de Spanjaarden zich niet konden verschuilen. De koeien liepen net buiten de stad en keerden tegen melktijd vanzelf terug. Uit de tuintjes onder beschutting van de stadsmuren was nog voedsel te halen. De kerken lagen vol voorraden graan. In maart 1574 trokken de Spanjaarden plotseling weg. Naar later bleek om een inval van troepen onder leiding van Lodewijk, de broer van de prins, af te slaan. Leiden was in een  juichstemming. Dom genoeg verzuimde men om in allerijl voedsel in te slaan. Zuinigheid weerhield de stad om aan het eind van de winter duur graan te kopen. Onverwacht kwamen de Spanjaarden terug. De gevolgen waren rampzalig. Van de 15000 Leidenaars verloren naar schatting 6000 het leven door honger en pest. Eindelijk kwam op drie oktober de verlossing.

Huis Van der Werff

Het huis van Van der Werff

Burgemeester Van der Werff ging als de grote held van het verzet de geschiedenis in. Bij het naderen van het derde eeuwfeest in 1874 gingen er stemmen op om een standbeeld opStandbeel Van der Werff geplaatst 1884 te richten. Eerst werd gedacht aan het Plantsoen bij de nieuw gebouwde villa’s, het werd uiteindelijk de Grote Ruïne (huidige Van der Werffpark) Het huis van Van der Werff tegenover de Legewerfsteeg is helaas omstreeks 1880 gesloopt, maar het poortje is er nog, het zit nu in de voormuur van Museum de Lakenhal, links.

 

Self-sacrifice_of_mayor_van_der_Werff_painting_by_Wappers_(1829)

Schilderij met de zelfopoffering van de burgemeester geschilderd door Gustaaf Wappers in 1829

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s