Mozart op reis

013 b L14406_7JJTB_B_cutout.jpg.webrend.1280.1280 min op ivoor van mozartAls wonderkind reisde Wolfgang Amadeus Mozart samen met zijn zusje Nannerl langs de hoven van Europa. 

Familie Mozart

013 a maxresdefault Johann Nepomuk della Croce in 1780 or 1781

Nannerl, Wolfgang en Leopold Mozart met aan de muur het portret van hun in 1778 overleden vrouw en moeder Anna Maria. Schilderij van Johann Nepomuk della Croce uit ca. 1780

Op 27 januari 1756, ’s avonds om acht uur, werd in een driekamerwoning op de derde verdieping van een huis in de Getreidestrasse in Salzburg een baby geboren. Het zevende kind in het gezin van kapelmeester en componist Leopold Mozart en zijn vrouw Anna Maria Pertl. Vijf kinderen waren jong gestorven. Alleen een meisje van vier en een half jaar was nog in leven toen haar broertje werd geboren. Haar naam was Maria Anna, maar ze werd Nannerl genoemd. Het jongetje kreeg de naam: Joannes Chrysotomus Wolfganges Theophilus met als roepnaam Wolfgang of Wolferl. De Latijnse vorm van de Griekse naam Theophilus is Amadeus. Zijn moeder noemde haar zoontje liefkozend ‘Wolfi’. Het kind zou één van de belangrijkste componisten uit de geschiedenis worden.

Wolfi

002 . de jonge Mozart, gesch. waarsch Pietro Antiono Lorenzoni 1763

De jonge Wolfgang geschilderd in 1763 door Pietro A. Lorenzoni

Wolfgang was een klein, tenger ventje, Hij zou nooit groter worden dan 1.54 centimeter. Hij had donkerblond haar, een flinke neus, een beetje bolle ogen, zware oogleden en een getuite mond. Hij was een lief en aanhankelijk kind. Vroom en gehoorzaam en gek op zijn familie. Zijn vader was een strenge leraar die veel van hem eiste. Toch hield Mozart veel van hem. ‘Eerst komt God en dan mijn vader’, heeft hij eens gezegd. Door zijn grote talent groeide hij niet op zoals andere kinderen. Er was geen tijd om te spelen. Hij oefende op het clavecimbel en de viool of schreef composities. Als kind zong hij soms daarbij met een ijle jongenssopraan.

 

Nannerl

Toen Nannerl zes jaar was, begon haar vader haar muziekles te geven op het clavichord.

003 a R273HDfGcfKKwZTFD8L2V718 Nannerl Mozart

Nannerl Mozart

( een soort clavecimbel) Haar broertje Wolfgang luisterde met grote aandacht naar de muziek. Toen hij groter werd, wilde hij maar één ding en dat was net zo mooi kunnen spelen als zijn zusje. Op de reizen naar Frankrijk, Engeland en Nederland speelden de twee vaak samen. Ze traden op als ‘wonderkinderen’. Op haar 18de jaar bereikte Nannerl de huwbare leeftijd en kon ze niet langer optreden. Dat werd voor een net meisje onfatsoenlijk gevonden. Ze werd verliefd op een zekere majoor Franz d’Ippold, maar vader Leopold verbood een huwelijk. Nannerl trouwde met een adellijke heer van vijftien jaar ouder die voor de tweede keer weduwnaar was en vijf kinderen had. Nadat ook Wolfgang was getrouwd, vervreemdde zij van haar broer. Pas na zijn dood, zou ze kennismaken met diens vrouw en kinderen. Nannerl kon prachtig spelen en ze heeft ook composities gemaakt, maar die zijn helaas niet bewaard gebleven.

 

Mozart-oor

004 oor Mozart links

Het oor van Mozart (links) vergeleken met een normaal oor

Wolfgang werd geboren met een merkwaardig gevormd linkeroor. Zijn zoon erfde de abnormale oorschelp, die niet nadelig is voor het gehoor, maar kan samengaan met andere kwalen zoals blaasontsteking en niersteenaanvallen. In de medische wereld noemt men een dergelijk oor tegenwoordig een ‘Mozart-oor’

 

Op reis

Mozart is ongeveer een derde deel van zijn leven op reis geweest, waarvan een groot

005 a RP-T-00-492-10A

Het reizen per koets was geen onverdeeld genoegen

deel in zijn jeugd. Het reizen was vaak geen pretje. Soms brak een wiel van een koets zoals tijdens de reis in 1763. Tussen Aken en Luik ging twee keer een wiel kapot. Het gezelschap moest in een koetsierskroeg een soort hutspot eten uit een grote ketel die boven het vuur hing te pruttelen. De deur stond wijd open en af en toe scharrelde een varken naar binnen om te kijken of er nog iets te smikkelen viel. Het drinkwater was vaak zo slecht dat de familie Mozart er ziek van werd. En ook de bedden waren slecht en vol ongedierte. Een groot verschil met de ontvangsten in de salons van de adel en de paleizen van vorsten.

 

Ridder von Köchel

006 Köchel-Bild_Seite_1 Dr. Ludwig Ritter von Köchel

Ludwig Ritter von Köchel ordende het werk van Mozart

Voor al het werk van Mozart staan de geheimzinnig letters KV en dan volgt een nummer. KV is een afkorting van ‘Köchels Verzeichnis’, dat wil zeggen, de lijst van Köchel. Köchel werd geboren in Stein aan de Donau in het jaar 1800. Hij hield van orde en van de muziek van Mozart. Hij verdiende zijn brood als huisleraar bij de kinderen van Aartshertog Karel van Oostenrijk. Toen de kinderen groot waren, werd hij schoolopziener. Als beloning voor zijn werk kreeg hij de titel ridder en een flink pensioen. Köchel kon toen al zijn tijd besteden aan het maken van een lijst met al het werk van Mozart, vanaf KV 1, de eerste sonate van de vijfjarige Mozart uit 1761, tot het grote requiem uit 1796, Köchelverzeichnis 626.

 

Versailles

aisa22705

De jonge Mozart treedt op aan het hof in Versailles

In het paleis van Versailles mocht de kleine Wolfgang eerst spelen voor Madame de Pompadour, de maîtresse van Lodewijk XVI. Vader Leopold vond Madame de Pompadour prachtig maar hooghartig. Toen de kleine Wolfgang haar na zijn optreden wilde kussen zoals hij gewoon was, weerde ze hem af. Een paar dagen later, was er een optreden voor het koninklijke gezin. Dat viel zo in de smaak dat de familie Mozart werd uitgenodigd voor het Nieuwjaarsdiner op 1 januari 1764. Na afloop wilde de koning dat Mozart zou spelen. Het hele gezelschap wandelde naar de paleiskapel. Mozart kroop achter het orgel en speelde de ene sonate na de andere. Lodewijk kon zijn oren niet geloven. Mozart schreef twee klaviersonates die hij opdroeg aan Madame Victoire, een muzikale dochter van de koning. 

 

Londen

De reis naar Londen was een hele ervaring. De kinderen keken vol verbazing naar de zee 007 a Louis_Carrogis_dit_Carmontelle_-_Portrait_de_Wolfgang_Amadeus_Mozart_(Salzbourg,_1756-Vienne,_1791)_jouant_à_Paris_avec_son_père_Jean.. in Parijs 1763 musee condeen verwonderden zich over het stijgen en dalen van het water bij eb en vloed. Londen was in die tijd een grote stad met veel theaters en pretparken. Er was een grote dierentuin en Nannerl schreef dat ze een ezel met witte strepen had gezien (een zebra). Nannerl en Wolfgang traden op in allerlei zalen en tenten. Ze werden hartelijk ontvangen door koning George III en zijn jonge Duitse vrouw Charlotte. Ze maakten muziek en spraken Duits met de koningin. Vader Leopold werd ziek en moeder Anna Maria besloot dat ze een poosje gingen wonen in Chelsea. Daar was het rustiger en goedkoper dan in Londen. De Hollandse gezant in Londen, Graaf van Welderen, zocht hen een paar keer op en smeekte hen op verzoek van prinses Caroline om naar Den Haag te komen. Aanvankelijk voelde Leopold daar niets voor. Hij vond de Hollanders maar lomp en gierig. Uiteindelijk gaf hij toe.

 

Den Haag

Over Antwerpen en Rotterdam reisde het gezin Mozart naar Den Haag. Ze lieten het rijtuig staan en gingen per trekschuit verder. Dat ging langzaam, maar was heel comfortabel. Leopold had geen spijt dat hij naar Den Haag was gereisd. Hij vond Nederland aantrekkelijk, schoon en mooi. In Den Haag gaven de Mozart-kinderen verschillende concerten. Ze werden enthousiast ontvangen in het paleis van de 17-jarige prins Willem en zijn zuster Caroline. Caroline kon goed clavecimbel spelen en had een mooie stem. Wolfgang schreef sonates en aria’s voor haar. Als de jonge Mozart moest optreden, werd er een hofrijtuig gestuurd om hem op te halen.

009 a 85_Fargue_3866 Jacob Elias la Fargue Korte Vijverberg vanaf Toernooiveld. met koets stadhouder

Den Haag, op de hoek komt vanaf de Lange Vijverberg de koets waarmee Wolfgang werd opgehaald. J.E. la Fargue.

Ziek

Het water in Den Haag was erg slecht. Nannerl werd ziek. Ze kreeg buiktyfus en zweefde op het randje van de dood. De dokter wist zich geen raad. Er werd een priester geroepen voor het ‘laatste oliesel’. Prinses Caroline hoorde ervan en stuurde haar hofarts, de beroemde dokter Thomas Schwenke. Met een speciale kuur maakte hij het meisje beter. Daarna kreeg Wolfgang dezelfde ziekte en ook hij werd door de dokter genezen. Na herstel werd besloten om een uitstapje naar Amsterdam te maken om daar concerten te geven. Opnieuw hadden de kinderen groot succes.

 

Inhuldiging

Begin maart 1766 keerde het gezin Mozart terug naar Den Haag. De prins werd 18 jaar en zou ingehuldigd worden als stadhouder Willem V. Er waren grote feesten en Wolfgang en Nannerl moesten onder meer in het paleis aan het Noordeinde optreden. Wolfgang maakte speciale composities voor de inhuldiging. Daarna ging het gezin eindelijk terug naar Salzburg. Ze waren drie en een half jaar onderweg geweest. In de tijd daarna zouden nog verschillende reizen volgen, maar Nannerl ging niet meer mee. Zij was te oud om op te treden als wonderkind.  

 

De Engelse Mozart

In 1770 reisde Mozart met zijn vader door Italië. In de Sint Pieter in Rome hoorde hij het

CLK339938

Thomas Linley op 12-jarige leeftijd met zijn zuster Elizabeth, geschilderd, twee jaar voor hij Mozart ontmoette, door Thomas Gainsborough.

Miserere van Allegri. De kerk wilde dat prachtige koorwerk graag exclusief houden. Maar Mozart zette het vanuit zijn geheugen, feilloos op papier. In Florence ontmoette hij Thomas Linley. Een wonderkind zoals hij, even oud en even groot. De twee konden het uitstekend met elkaar vinden. Ze hielden niet op met samen musiceren. Huilend namen ze na enkele dagen afscheid van elkaar. Tom werd niet oud. Hij maakt op 22-jarige leeftijd een boottochtje met zijn zus en een paar vrienden. Het bootje sloeg om door een windvlaag en Thomas verdronk. Ondanks zijn korte leven heeft hij een flink aantal sonates, symfonieën en koorwerken nagelaten. Hij wordt de ‘Engelse Mozart’ genoemd. (Dit artikel heb ik geschreven voor Daphne’s Diary)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s